|
|
 |
Patatesin Tarihçesi |
Patatesin Tarihçesi
PATATESIN BESLENME YÖNÜNDEN ÖZELLIKLERI
Beslenme uzmanlarinin patates konusundaki degerlendirmeleri, genel olarak yerlesmis fikirlerden çok daha olumlu
sonuçlar vermektedir.Uzmanlarin üzerinde birlestikleri nokta, beslenmeleri patatese dayanan ülkelerde beslenme
açigi veya dengesiz beslanme olayina rastlanilmamasidir.
Patates çok yönlü ve dengeli bir besindir.Patatesin beslenme degeri hususundaki son arastirmalar bu konuda
sasirtici derecede iyi sonuçlara ulasmistir.Patatesin dengeli beslenmenin yanisira baska olumlu etkileride
vardir.Ikinci Dünya Savasi sirasinda büyük miktarlarda patates yemek zorunda kalinan Isveç, Norveç, Almanya
gibi ülkelerde dis ve diseti hastaliklarinda büyük bir azalma görülmüstür.
Patatesin besin degeri, içinde hem kalori hem de azot ve yüksek kaliteli protein olmasindan ileri
gelir.Patateste bulunan baska demir ve magnezyum gibi degerli mineraller, C vitamini ve birçok degisik B
vitamini vardir.Halk sagligi ile ilgili olarak yayinlanan kitaplarda patatesin vücut için çok önemli bir C
vitamini kaynagi oldugu belirtilmistir.
Turunçgillerin bilinmedigi ülkelerde tarih boyunca C vitamini ihtiyacinin patates ile karsilandigi
anlasilmaktadir.
Amerika Milli Arastirma Konseyinin (N.C.R) tespit ettigi yüksek beslenme normlarina göre orta boy birtek
patates 25 yasinda normal olarak çalisan bir erkegin günlük ihtiyaci olan;
Ascorbik asid in (C vitamini) % 28 ini,
Niamin in (B vitamini) % 8-10 unu,
Thiamine in (B vitamini) % 7-9 unu,
Demir in % 6-8 ini,
Protein in % 4-5 ini ve
Riboflavin in % 3-4 ünü karsilamaktadir.
Yaygin kaninin aksine patatesin kalori degeri çok yüksek degildir.Patatesin bu bakimdan karbonhidrat degeri
yüksek, sismanlatici ve dengesiz bir besin kaynagi oldugu inanci da dogru degildir.Patates, aslinda dengeli bir
beslenme ile zayiflama rejimlerinde kullanilabilecek düsük kalorili ve doyurucu bir gidadir.
Türkiye nin beslenme sorunu, bir yandan beslenme seviyesi, diger yandan da beslenme dengesi ile
ilgilidir.Ülkemizdeki beslenme biçimine göre, alinan gidalardaki kalori fazladir ama bu gidalar protein
yönünden zengin degildir.Vücudun ihtiyaci olan proteinin saglanmasi için et, süt ve yumurta tüketiminin artmasi
gerekmektedir. Patates ise yukarida belirtildigi gibi büyük bir protein kaynagidir. Bu nedenle protein açigina
yönelen beslenme politikasindaet, süt, yumurta yaninda patatesin de bir kaynak olarak düsünülmesi faydali
olacaktir.
Türkiye de en çok kullanilan ve beslenme dengesizliginin kayaklarindan biri olan gida bugdaydir.Patatesin
bugday tüketimi ile tamamlayici bir madde olarak düsünülmesi beslenme yönünden dogru bir yaklasim olur.Bu da
patatesin dogrudan tüketimi veya yemeklerin yaninda verilmesi, püre, çorba, börek gibi degisik sekillerde
olabilecegi gibi belirli oranda patates ununu bugday unu ile karistirarak ekmek yapiminda kullanilmasi seklinde
de olabilir. Bu durumun patatesin birim alandaki verimliliginin bugdaya oranla daha fazla olmasi nedeni ile
ayni zamanda üretim açisindan da büyük fayda saglayacagi bir gerçektir.
PATATESIN MUHAFAZA GÜÇLÜKLERI
Bu konuya girmeden önce patatesin nelerden meydana geldiginin kisaca bilinmesinin faydali olacagi kanisindayiz.
Patatesin bilesimi % (Yaklasik)
Su 77.5
Toplam kuru madde 22.5
Protein 2.0
Yag 0.1
Karbonhidrat 19.4
Lif 0.6
Kül 1.6
Patates yukaridaki tablodan da anlasilacagi gibi önemli bir besin maddesi olmakla beraber bünyesinde %77.5 su
içermesi ile yas olarak saklanmasi büyük güçlüklere yol açan bir gidadir.Uzun süre degerinden bir sey
kaybetmeden saklanabilmesi için izole edilmis cebri havalandirma soguk hava depolarina ihtiyaç duyulmaktadir.
Ülkemizde üretilen patatesin, depolama imkani bulamayis nedeni ile en az % 30-40 inin ziyan oldugu tahmin
edilmektedir. Bati ülkelerinde patates saklama teknigi çok gelismis ve bu sekilde kayiplar önlenmistir.Ancak
patatesin çok iyi sartlarda bile olsa depolarda saklanarak tüketiciye yas sebze olarak ulastirilmasi masrafli
olmakta ve bir çok güçlükler arzetmektedir. Depoda saklanan patatesin siniflandirilmasi, nakliyesi ve
pazarlamasi, patatesin bünyesindeki yüksek su muhteviyati nedeni ile özel bir dikkat gerektirmekte ve uzak
mesafelere nakil güç ve masrakli olmaktadir. bu nedenle taze patates üretim, saklama ve pazarlamasindaki bu
güçlükleri ortadan kaldirmak için patates isleme sanayi kurulmus ve bati ülkelerinde bu sanayi büyük gelisme
göstermistir.
Yukarida da bahsedildigi gibi patates yasaminiher zaman sürdüren bir bitkidir. Depolama isleminin uygun
sartlarda olmamasi patatesin olumsuz yönde gelisimine neden olur.Örnegin, içindeki vitaminlerin büyük ölçüde
azalmasi sebebiyle besin degerinde düsme, hatta insan sagligi için zararli bir takim degisiklikler maydana
gelir.Bu meydana gelen en büyük degisikliklerden birisi de hepimiz tarafindan bilinen filizlenmedir. Bu esnada
patatesin bünyesindeki besleyici maddelerin çogu bu yeni üreyen kisim ve çevresinde toplanmaktadir. Bilindigi
gibi bu kisim mutfaklarimizda oyulmak suretiyle çöpe atilir. Sonuç olarak elde kalan, besin degeri çok az olan
yumrudur.
Bu durumu önlemek amaciyla, PAT püre için kullanilan patatesler SATUDAS in depolarinda özel sekilde muhafaza
edilmis olan en iyi cins patatesten yapilmaktadir. Bundan baska geçen sürenin ise pürenin özel ambalaji
sayesinde hiç bir olumsuz etkisi yoktur. Bir fikir verebilmesi için 100 gr çig patates ile 100 gr pürenin
karsilastirmali örnegi asagidadir.
Içindekiler Çig patateste % Pürede %
Su 77.5 7.1
Protein 2.0 8.3
Karbonhidrat 19.4 80.4
Yag 0.1 0.6
Kül 1.0 3.6
Kalori degeri 79.3 Kcal/100 gr 360.2 Kcal/100 gr
Bütün bunlardan baska beklemis çig patateste meydana gelen lezzet degismesinin de PAT pürede sözkonusu olmadigi
fiili olarak yapilan denemelerde sabit görülmüstür.
PATATES ISLEME SANAYII
Yukarida bir miktar degindigimiz konuyu simdi etraflica anlatmaya çalisacagiz. Patatesin uzun süre bozulmadan
muhafazasi ve daha ucuz olarak yemeye hazir veya yari mamül olarak tüketiciye ulastirilmasi için çasitli
yöntemlerle patatesi dayanikli hale getiren patates sanayii kurulmustur.Bu sekilde tüketiciler tarafindan yas
sebze olarak tüketildigindeki çesitli kayiplar ortadan kalkar.
Kullanildigi yerlere göre patatesin verim tablosu:
Toplu yemek Sanayide islenen
pisirilen yerlerde yerlerde
Nakil ve depolama kaybi % 13 .
Soyma ve ayiklama % 35 % 6
Isleme ve kayiplari % - % 4
Kullanilabilir miktar % 52 % 73
Evlerde ve toplu yemek yapan mutfaklarda kullanilan patatesin ancak % 52 sinden yararlanilmaktadir.Halbuki
sanayide bu oran % 73 e ulasmaktadir.
Son yillarda Bati Avrupa ülkelerinde patates isleme sanayiinde büyük bir gelisme olmustur. Özellikle, Almanya
ve Ingiltere basta olmak üzere Hollanda, Fransa, Isviçre, Italya ve isveç te çok gelismistir.
Raporumuzun basindan beri bahsedilen hususlar göz önüne alinarak hazirlanan genis etütler çerçevesinde Türkiye
nin ilk patates entegre tesisi olan Satüdas A.S. kurulmustur. Hazirlanan rapor sonucu ülkemiz sartlarina en
uygun görülerek FLAKE (küçük pulcuklar) seklinde kurutulmus hazir patates ve patates unu piyasaya sunulmustur.
Pat markasi ile piyasaya sürmüs oldugumuz ürünlerimizin en önemli özellikleri pratik, leziz ve hem fiyat hem de
zaman açisindan ekonomik olmalaridir.
PATATES HAKKINDA:
Patates, çok çesidi olan, türlerine göre degisik zamanlarda ekilen soguk ve karanlik ortamda depolanmasi
gereken patlicangillerden bir üründür.
Ekim yapilan bölgelere göre patatesin kullanim alanlari ve kalitesi degisiyor.
BÖLGELER EKIM VE HASAT AYLARI
ADANA SUBAT - MAYIS
ÖDEMIS MART - HAZIRAN
ADAPAZARI - INEGÖL NISAN - TEMMUZ
BOLU MAYIS - AGUSTOS
NIGDE NEVSEHIR HAZIRAN EYLÜL
AFYON - BURHANIYE HAZIRAN - EKIM
Mevsimin ilk günleri hem pahali hem de depolanmasi çok zor cipslik ve nisastalik patates için en verimli
bölgeler Nigde - Nevsehir ve Adapazaridir.Nigde ve nevsehir bölgesinin avantaji dogal depolaridir.Bu depolarda
büyük miktarlarda stok yapilarak eylülden - mart ayina kadar kesintisiz mal bulma imkani vardir. Bölgesel
dagilim ve uzun süre stoklama kolayligi nedeniyle fiyatlar yil içinde büyük degisimlere ugruyor. Örnegin 1994-
1995 ( 6.ay ) döneminde 1500 TL den baslayan fiyatlar ocak itibariyle 7500 TL civarinda ve artis devam ediyor.
Senelere göre patates ekim alanlari ve dekar basina verimlilik oranlarinda degisiklikler olabiliyor. Örnegin
Adapazari bölgesinde 1986-1993 yillari arasinda en düsük verim 87870 ton, verimlilik 2929 DK/KG olmus bunun
yaninda en düsük üretim 65285 ton, verimlilik ise 1709 DK/KG olmustur. son yillarda cips üreticileri, çifçiye
tohum ve gübre yardimi yaparak sözlesmeli ekim dedigimiz bu uygulama ile hem kaliteyi yakalamislar hem de kendi
ihtiyaçlarini karsilama yoluna gitmislerdir.
Avrupa da 1994-1995 (6.ay) dönemi rekoltesi düsük olmustur. En büyük üreticiler Rusya ve Ukrayna olmakla
birlikte patatesin nakliyesi zahmetlidir.
|
|
|
